dal

Përdorimi: folje jokalimtare, veta, kuptim i figurshëm, i ligjërimit bisedor

1. veta, kuptim i figurshëm
   dal dóla, dálë
   • ▸ shkoj nga brenda jashtë; largohem nga diku a vete diku tjetër: doli nga shtëpia; dal nga kopshtet (nëpër botë) shkoj, shëtit; doli te burri (bised.) u martua; doli nga Lidhja (nga Traktati); III buron, rrjedh; hiqet nga vendi; vërshon; përhapet; shmanget; ikën: i dolën djersë (lotë); doli naftë; doli lumi nga shtrati; doli nga tema (fig.); / vij, rrjedh: ka dalë nga gjiri ynë.
   • ▸ III, edhe bëhet e njohur diçka, zbulohet: doli fjala e morën vesh të gjithë; doli në shesh (në dritë)(diçka); i dolën të palarat; i doli tymi (diçkaje).
   • ▸ III, edhe vjen si përfundim, si rrjedhim a si pasojë; paraqitet; zgjidhet siç duhet (edhe në një varg njësish #frazeologjike): del e nevojshme (e domosdoshme); s’i dolën llogaritë; s’të del mundimi përfitimi është më i vogël nga puna a nga përpjekjet që bën; ushtrimi nuk del ushtrimi nuk zgjidhet; i doli keq pati pasoja të #hidhura; si do t’i dalë #filli (dikujt a diçkaje)!
     Shiko gjithashtu: #frazeologjike, #hidhura, #filli
   • ▸ III i jepet dikujt një mundësi etj.: i doli fati vajzës (vjet.) u fejua e u martua; i doli asi fitoi, i eci; i doli lotaria i erdhi e mira te dera; i doli emri iu ngarkua një detyrë; u zu në gojë.
2. veta
   • ▸ III mbin, rritet diçka; shpërthen, lind; shfaqet (një sëmundje etj.); ngrihet e dallohet mbi një sipërfaqe: dolën sythet; i dolën dhëmbët (thinjat); i doli #tabani tokës; doli dielli (hëna).
     Shiko gjithashtu: #tabani
   • ▸ III nxirret, formohet, prodhohet: uji del nga bashkimi i hidrogjenit me oksigjenin; / botohet; shpallet; vihet në shitje: doli një #roman i ri (bised.); dolën domatet e vendit.
     Shiko gjithashtu: #roman
   • ▸ III mjafton, arrin: nuk më doli koha; po s’doli, do të teprojë (shak.) të rregullohemi me atë që kemi, të mos kërkojmë tjetër gjë kur s’ka.
   • ▸ III të nxjerr ose të çon diku: ku del kjo rrugë?
3. folje jokalimtare
   • ▸ takoj dikë; i paraqitem, gjendem përpara, ndeshem; #dukem a shfaqem diku; pres i doli përpara të birit; i doli në ëndërr; i doli në shteg (fig.); nuk i dal dot në sy (dikujt).
     Shiko gjithashtu: #dukem
4. veta, kuptim i figurshëm, i ligjërimit bisedor
   • ▸ III (zakon. me trajtë të shkurtër përemrore), edhe përfundon; humbet, dobësohet më ikën, më largohet; nuk është më: doli dimri; doli nga përdorimi; i ka dalë nga qejfi (nga zemra); i doli frika; i doli kripa i iku kripa (djathit etj.); e humbi lezetin; më doli nga mendja (nga #koka) e harrova.
     Shiko gjithashtu: #koka
5. kuptim i figurshëm
   • ▸ edhe shpëtoj nga një gjendje e vështirë, kapërcej një rrezik a kaloj në një gjendje tjetër; arrij në një gjendje a në një përfundim të caktuar, kryej një punë të vështirë; ia kaloj dikujt (edhe në një varg njësish #frazeologjike): doli faqebardhë (i pafajshëm); kam dalë në pension; doli mbi të tjerët ua kaloi të tjerëve; ku do të dalësh?; del po në atë qafë; doli në jetë.
     Shiko gjithashtu: #frazeologjike
6. kuptim i figurshëm, i ligjërimit bisedor
   • ▸ edhe bëhem, arrij të fitoj një profesion: doli #inxhinier (mjek).
     Shiko gjithashtu: #inxhinier
7. kuptim i figurshëm, veta
   • ▸ edhe ndërmarr diçka me vullnetin tim: i doli krah (dikujt) e përkrahu, e mbrojti; / e tregoj veten se ç’njeri jam, #dukem; III duket si është diçka pasi provohet; vërtetohet (edhe në një varg njësish #frazeologjike): i doli bakri (dikujt) (keq); doli #shyt s’fitoi gjë.
     Shiko gjithashtu: #dukem, #frazeologjike, #shyt