új/ë,-i

Përdorimi: emër i gjinisë mashkullore, numri shumës, kryesisht, kuptim i figurshëm, me kuptim keqësues, mbiemër, ndajfolje, i ligjërimit bisedor

1. kryesisht, numri shumës
   új/ë,-i -ëra(t)
   • ▸ lëng pa ngjyrë e pa erë, që mbush lumenjtë, liqenet, detet etj., buron nga toka a bie si shi dhe përdoret për t’u pirë, për të #larë etj.; vend ku është grumbulluar a ku rrjedh ky lëng; lëng i tillë i përzier me kripëra #minerale, që del nga toka dhe që përdoret për mjekim: ujë i pijshëm; ujë i kripur (i #njelmët); ujë i ëmbël ujë që nuk përmban kripë gjelle (ujë krojesh, lumenjsh etj.); ujë i lehtë (i butë) ujë që nuk përmban shumë kripëra; ujë i rëndë (i fortë) ujë që përmban shumë kripëra; ujë i gazuar ujë me gaz; ujë i oksigjenuar ujë që ka dy #atome oksigjeni; ujë i rëndë (fiz., kim.) lëng me #dendësi më të madhe se uji i zakonshëm; ujë (lëng) xhami lëndë ngjitëse e tretshme që përdoret në industri; ujërat e bardha ujërat e reshjeve; ujërat e zeza (e #liga) ujërat e përziera me jashtëqitjet e njerëzve; ujë i ndenjur (i fjetur, i amullt); ujërat tokësore (kombëtare, asnjanëse); ujërat territoriale #brez ujërash të detit a të liqenit gjatë brigjeve të një shteti, që përfshihet brenda kufijve të tij; vijnë (ikin) ujërat ndodh batica (zbatica); ujërat nëntokësore; ujëra natyrore (#minerale, sulfurore); tokë nën ujë tokë që në kushte natyrore mund të ujitet; tokë mbi ujë tokë që në kushte natyrore nuk mund të ujitet; uji lan gjithçka, veç faqen e zezë jo (fj. u.); #mulliri bluan me aq ujë sa ka (fj. u.); uji që nuk ecën, s’pihet (fj. u.); / tretësirë e përftuar nga hedhja e një lënde në këtë lëng, e cila përdoret për të pirë, për mjekim etj.: ujë trëndafili; ujë gëlqereje (çimentoje); ujë klori.
     Shiko gjithashtu: #larë, #minerale, #njelmët, #atome, #dendësi, #liga, #brez, #minerale, #mulliri
2. kuptim i figurshëm, me kuptim keqësues
   • ▸ diçka e tepërt në një vepër të shkruar, në një #krijim etj.: teksti kishte shumë ujë.
     Shiko gjithashtu: #krijim
3. emër i gjinisë mashkullore, numri shumës
   • ▸ lëngu i një organizmi a i një bime: ujërat e gruas (fiziol.) lëngu që rrethon fëmijën gjatë barrës; i mblodhi ujë gjuri (shpatulla); fshikëza e ujit (anat.) fshikëza e urinës.
   • ▸ pjesë e dytë e emërtimeve të pathjeshta për disa kafshë e bimë që rrojnë a rriten në #pellgje, në lumenj, në liqene, në #këneta e në det, si edhe për disa sende që treten në këtë lëng: gjarpër (breshkë, shpend) uji; mëllagë (fier) uji; #bojëra uji.
     Shiko gjithashtu: #pellgje, #këneta, #bojëra
4. numri shumës
   • ▸ ujëset; rrathët e trungut të pemës kur pritet për së gjeri: mëndafsh me ujëra.
5. mbiemër
   • ▸ si shumë i lagur, qull: u bë ujë (në djersë).
6. mbiemër, kuptim i figurshëm
   • ▸ si i hollë a shumë i njomë: është ujë ende.
7. ndajfolje, i ligjërimit bisedor
   • ▸ si shumë mirë, rrjedhshëm; përmendsh: e di (e flet, e mësoi) ujë (diçka).